ثبت ملی چشم انداز توچال و مسئولیت ما

پول من: خبرگزاری میراث آریا وابسته به وزارت میراث فرهنگی در روز پانزدهم شهریور ۱۴۰۵ اعلام نمود که در نشست شورای ملی ثبت آثار طبیعی، «منظر طبیعی کوهستان توچال و روددره های آن واحد ارزش ثبت ملی است». این تصمیم باارزش و در خور سپاس، در پی سال ها پیگیری و پژوهش جمعی از کوه نوردانِ حامی محیط زیست صورت گرفته است.

کوهستان توچال در شمال تهران عامل اصلی تشکیل و استمرار تمدن در دشت تهران و ری بوده است. این رشته کوه میزبان انبوهی از گونه های گیاهی است که بستری مناسب برای جذب آب و زیست جانداران متعدد فراهم نموده اند. برف گیر بودن توچال، این بلندای چشم نواز را به آب انبار زندگانی بخش میلیونها انسان ساکن در دامنه هایش بدل ساخته و محیط آرام بخش این کوهستان، تفرجگاهی بی مثال و کم هزینه برای شهروندان است.
بخش بزرگی از جامعه ی کوه نوردی، دلبسته به طبیعت و کوشنده در حفاظت محیط های کوهستانی هستند. از شروع دهه ی هشتاد پیشنهاد ثبت توچال در لیست آثار ملی را از جانب گروه دیده بان کوهستانِ انجمن کوه نوردان ایران، در رسانه ها و در نشست هایی که با مدیران محیط زیست، منابع طبیعی، شهرداری، و میراث فرهنگی داشته ایم، مطرح کرده ام. در این حوزه، پیوسته خواهان پیشگیری از شهری شدن محیط این کوهستان و توسعه ی جاده ها، ساختمان ها، و تله کابین بوده ایم. در زیر، به چند نمونه از پیشنهادها و کارهای انجام شده دراین خصوص اشاره می کنم، با این هدف که یادآور اثربخش بودنِ کار پیگیرانه و لزوم مسئولیت پذیریِ کوه نوردان و دیگر کسانی باشم که در توچال آمدوشد دارند. بدیهی است که ذکر پیگیری های مردمی در مبحث حفاظت کوهستان و موفقیت دراین خصوص می تواند مایه ی دلگرمیِ دیگر کوشندگان این عرصه باشد.
در سال ۱۳۸۱ طرحی را با عنوان «طرح حفاظت بندیخچال» به مناسبت سال جهانی کوه ها (۲۰۰۲) به شهرداری منطقه ی یک تهران ارائه دادیم (بندیخچال، بخشی از دامنه های توچال در شمال روستای پس قلعه است). کلیات این طرح مورد تأیید معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری قرار گرفت. در این مورد تا سال ۸۴ پیگیری هایی در شهرداری داشتیم، اما اقدام مؤثر و مشخصی از جانب این نهاد صورت نگرفت و ما به گفتگو با کوه نوردان و کار رسانه ای با هدف جلب توجه مردم به اهمیت کوهستان توچال بسنده کردیم.
در سال ۱۳۸۸ شهرداری مصوبه ای داشت با عنوان «حفاظت و ساماندهی کوهساران و کوه پایه های پیرامونی تهران»؛ ما به نقد این مصوبه پرداختیم و همچون با ساخت پد بالگرد در بندیخچال و قله ی توچال مخالفت کردیم که خوشبختانه این اقدام از برنامه حذف شد. در همین سال، با این استدلال که توچال و کلیت طبیعی و تاریخی آن نباید بیشتر از این ها دستخوش مداخله های جبران ناشدنی گردد، با جاده کشی از سربند تا پس قلعه که در دستور کار شهرداری قرار گرفته بود، مخالفت کردیم که این اقدام هم متوقف گردید. در سال ۱۳۸۹ با استدلال های متعدد و پیگیری در شهرداری تهران، فدراسیون کوه نوردی، سازمان های منابع طبیعی و محیط زیست و… توانستیم از ساخت یک پناهگاه یا رستوران بر روی قله ی توچال جلوگیری نماییم. در همین سالِ ۱۳۸۹ نامه هایی نیز در رابطه با ی ساخت وسازهای غیراصولی در دره ی کلک چال به سازمان جنگلها و مراتع نوشتیم که چندان اثری نداشت…. در سال ۱۳۹۷ باز خبردار شدیم که طرحی برای ساخت یک تأسیسات بر روی قله ی توچال تهیه شده است. با پیگیری و نامه نگاری های پرشمار با مجلس، سازمان های محیط زیست و منابع طبیعی، فدراسیون کوه نوردی، شرکت تله کابین توچال، و شهرداری، خوشبختانه این ساخت وساز هم انجام نشد.
به مدت یک دهه ی دیگر، ضمن کوشش های پرشمار در دیده بانی کوهستان و ترویج فرهنگ حفاظت کوه ها، در چندین یادداشت و مقاله و در ده ها جلسه با مسؤلان و همینطور با گروه ها و باشگاه های کوه نوردی، ارزش های چندگانه ی کوهستان توچال را تشریح کردیم. در سال ۱۳۹۷ با شورای شهر تهران تماس گرفتیم و در نامه ای خواهان ثبت توچال به عنوان چشم انداز حفاظت شده (protected landscape) شدیم. کمیته ی محیط زیست شورا با کلیات پیشنهاد ما موافقت و از انجام یک پژوهش با مبحث ارزش های توچال حمایت کرد. به دنبال امضای یک تفاهمنامه با شورا من این مطالعه را در سه مرحله با عنوان «ارزش های طبیعی فرهنگی رشته کوه توچال» (رخ جنوبی و رخ شمالی) و «ارزش های طبیعی فرهنگی گلاب دره» با حدود سیصد صفحه متن و عکس در ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ به شورا دادم. شورا در جلسه ی مورخ ۲۱ خرداد ۱۳۹۹ مصوبه ی «الزام شهرداری تهران به ثبت ملی میراث طبیعی توچال تهران» را صادر کرد.
در سالهای ۱۳۹۹ تا نیمه ی نخست ۱۴۰۵ در چندین نشست در شورای شهر تهران، ستاد سازمان های مردم نهاد شورا، شهرداری منطقه ی یک، اداره ی کل محیط زیست شهرداری تهران، سازمان حفاظت محیط زیست، اداره ی کل محیط زیست استان تهران، وزارت میراث فرهنگی، فدراسیون کوه نوردی، هیات کوه نوردی استان تهران، استانداری تهران، باشگاه های کوه نوردی، و در گفتگوهای بی شمار با کوه نوردان (از جمله با زنده یاد حمید ثابتی که عاشق توچال بود) و با سخنرانی در محفل های فرهنگی مانند «شب های بخارا» در رابطه با ی این کوهستان و چشم انداز پرشکوه آن گفتگو کردیم. کار رسانه ای در مطبوعات و ارسال فرسته (پُست)هایی با عنوان توچال_میراث_طبیعی_تهران در فضای مجازی نیز همچنان انجام شده و ادامه دارد. اخیراً نیز رضا علی اصل کنشگر محیط زیست و کوه نورد، پرونده ی رسمی برای ثبت ملی توچال را تکمیل کرده است.
اینک، زمانِ شروع مجموعه ای از اقدامات برای کاستن از فشارهای مخرب بر توچال است. پاره ای از اقدام های ضروری چنین اند:
برگزاری نشست هایی با اهالی روستاهای واقع در حوزه ی توچال، و با کوه نوردان و کنش گران محیط زیست با هدف یافتن راه های حفاظت مشارکتی محدود کردنِ شدید و اصولیِ چرای دام پیشگیری از هرگونه ساخت وساز جدید (جاده، ساختمان مسکونی، تله کابین، تله سییژ، خوراک خانه، پناهگاه، ساختمان امداد، گابیون، و مانند این ها) پیشگیری از ورود موتورسیکلت و خودرو های بیراهه رو (آفرود) پیشگیری از چیدن سبزی های کوهی و علف ها پیش بینی حریق و فراهم ساختن امکانات مواجهه با آن
*مدیر گروه دیده بان کوهستان انجمن کوه نوردان ایران

1405/06/18

14:27:56

5.0 / 5

تگهای خبر: آب , برف , پژوهش , تفرجگاه

این مطلب پول من را می پسندید؟

(1)

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

کامنت کاربران پول من در مورد این مطلب

کامنت شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

کامنت:

سوال:

= ۲ بعلاوه ۴